लाख पुरुषांच्या अभ्यासातून खुलासा-केस गळतीचा सामना करणाऱ्या भारतीयां

POSTED BY : MRUNALI SAKPAL DATED ON : 30/09/2026 [8850212023] 

मुंबई [NHI24] : ट्राया हेल्थने आज देशभरातील जवळपास 5 लाखांहून अधिक पुरुषांचा समावेश असलेल्या भारताच्या पुरुषांच्या केसांच्या आरोग्याच्या अभ्यासाचे निष्कर्ष जाहीर केले. भारतातील प्रमुख प्रदेशांमध्ये केस गळती किती पुढे गेली आहे. तसेच अंतर्गत आरोग्य चिन्हे केस गळतीला चालना देत आहेत हे या अभ्यासातून दिसून येते.

कोणाची केसगळती होते आहे?या अभ्यासात मूल्यांकन केलेल्या पुरुषांची एकूण संख्या 561,960 आहे. या अभ्यासातील केस गळतीचा सामना करणाऱ्या पुरुषाचे सरासरी वय 29

कोणाची केसगळती होते आहे?

या अभ्यासात मूल्यांकन केलेल्या पुरुषांची एकूण संख्या 561,960 आहे. या अभ्यासातील केस गळतीचा सामना करणाऱ्या पुरुषाचे सरासरी वय 29 आहे.

भारतात केसगळती ही मध्यम वयासंबधी समस्या नाही. ती पुरुषाच्या विसाव्या वर्षी उदभवते. त्याचप्रमाणे बहुतेक प्रकरणांमध्ये ट्रायाच्या पीओव्ही’मध्ये आढळून आले की केसगळतीच्या प्रमाणात सुरुवातीला लक्षणीय प्रगती होईपर्यंत त्याकडे लक्ष दिले जात नाही. या अभ्यासातील 76.4% पुरुष 35 वर्षांपेक्षा कमी वयाचे आहेत.

उशीर किती प्रमाणात झाला आहे?

निम्म्याहून अधिक भारतीय पुरुष हे अगोदरच दिवसेंदिवस केसगळतीच्या वाढत्या टप्प्यात (प्रोग्रेस्ड स्टेज) आहेत. पाचपैकी एक इतक्या कमी प्रमाणात पुरुष हे केसगळती प्रारंभीक अवस्थेत असताना तपासणीकरिता येतात.

बहुतेक पुरुषांकडून केसगळती संदर्भात सर्वात महत्त्वाच्या क्षणांकडे दुर्लक्ष होते. सर्वात सुरुवातीची पायरी म्हणजे जिथे उपचारांचा लाभ होऊ शकतो. हस्तक्षेपाचा सर्वात जास्त परिणाम होतो. तरीही बहुतेक भारतीय पुरुष, वयाच्या पंचविशीत त्यांच्याकडे सर्वात मौल्यवान क्षण होता हे लक्षात न घेता दुर्लक्ष करत राहतात. बहुतेक पुरुष या समस्येकडे गांभीर्याने पाहतात, मात्र तोपर्यंत उपचारांचा लाभ होण्याची शक्यता दुरावलेली असते.

लक्ष देणे आणि त्यावर वास्तविक अंमलबजावणी करणे यामधील अंतर जवळजवळ  दशकभर लांबते. सुरुवातीच्या पायरीपासून सर्वात प्रगत सरासरी 10.7 वर्षे आहे. एक माणूस जो त्याच्या वयाच्या 20 दरम्यान काहीतरी प्रथमच अनुभवतो.बहुतेक भारतीय पुरुष ज्या प्रकारे वेळ वाया घालवतात, तशीच चालढकल चालते. त्या दशकभरच्या कालावधीत उपचारांचा लाभ होऊ शकतो, ते टप्पे मंदावू शकतात. केसगळती काही अचानक वाढत नसते. ती शांत अवस्थेत सातत्यपूर्ण होत राहते, अगदी विनाखंड सुरू राहते.

सभोवतालच्या लोकाना बदल कळून येईपर्यंत अनेक वर्ष लोटलेली असतात. केसगळती इतरांना एका रात्रीत दिसून येत नाही. हा बदल  माणसाच्या आरशात, स्नानगृहात, त्याच्या मनात तयार होतो. बहुतेक पुरुष या संदर्भात हालचाल करण्यापूर्वी अनेक वर्षे ही जाणीव शांतपणे अनुभव राहतात. त्यांच्या सभोवतालच्या लोकांच्या लक्षात येईपर्यंत, ही प्रक्रिया साधारणपणे अर्ध्या दशकापासून सुरू असते. केसगळती वास्तविक दृश्यमान होते, ती काही सुरुवात नसते. तो काळ कुठेतरी मध्यभागी असतो.

मोठ्या प्रमाणात केस गळण्याचा शोध हा अभ्यासात सर्वात तातडीचा आहे. पुरुषांच्या एका गटात केसगळती हळूहळू न होता अचानक संपूर्ण टाळूचे केस मोठ्या प्रमाणात गळू लागल्याचे निदर्शनास आले आणि त्यांचे सरासरी वय फक्त 25.7 वर्षे आहे. डेटासेटमधील इतर प्रत्येक श्रेणीपेक्षा तरुण.

बहुतेक व्यक्तींमध्ये केसगळती अशाप्रकारची असते असे नाही. जे पुरुष अजूनही त्यांच्या प्रौढ आयुष्याच्या प्रारंभीक  वर्षांमध्ये आहेत, त्यांच्यात डोक्यावर सर्वत्र, एकाच वेळी, दररोजच्या गळतीमध्ये अचानक, लक्षणीय वाढ आढळून आली.

शरीर तातडीचा इशारा देत असते. एक मर्यादा ओलांडलेला तणाव. सततच्या दबावाखाली चयापचय. आतड्यांच्या आरोग्यावर पोषक तत्वे डोक्यावरील केसांच्या मुळांपर्यंत कशी पोहोचतात यावर परिणाम होतो. टाळूची जळजळ; जी हळूहळू वाढत जाते. केस ही मूळ समस्या नाही. बहुतेक प्रकरणांमध्ये शरीरात काय होते आहे किंवा का होत आहे हे समजून घेण्यासाठी कोणतीही चौकट नसते अशा पुरुषांमध्ये जलद, लवकर परिणाम दिसून येतात.

ट्राया हेल्थच्या, सह-संस्थापिका सलोनी आनंद म्हणाल्या की “या अभ्यासातील निम्म्याहून अधिक पुरुषांत केसगळती प्रचंड वाढली आणि त्यानंतर ते तपासणीसाठी आले. सुमारे 5 पैकी 1 या प्रमाणात व्यक्ती उपचारासाठी लवकर येतात. जेणेकरून त्यांना जास्तीत जास्त पर्याय उपलब्ध होतील. “भारतीय पुरुष केसगळतीचे गांभीर्य ओळखून हालचाल करत नाहीत, हे आमच्या अनेक वर्षांच्या निरीक्षणात आढळले.”

आपल्या शरीरात काय घडते?

अंतर्गत आरोग्य चित्र

केसातील कोंडा (62.6%): मलासेझिया नावाची बुरशी टाळूवर अधिक प्रमाणात वाढते आणि दीर्घकालीन थोडीफार जळजळ निर्माण करते. ही जळजळ डोक्यावरील केसांच्या मुळाशी असते. केस लवकर गळतात आणि प्रत्येक चक्रात अधिकाधिक पातळ होतात.

ताण-तणाव (54.6%) : तणावामुळे कॉर्टिसॉलची पातळी आणि संप्रेरकांच्या संतुलनावर परिणाम होतो, हे दोन्ही घटक थेट केसांच्या वाढीच्या चक्रात व्यत्यय आणतात. 21 व्या वर्षी हा खंड झपाट्याने वाढतो आणि 50 पर्यंत प्रत्येक वयोगटासाठी 54% पेक्षा जास्त राहतो.

चयापचय (55.8%) : पोषणातील अंतर आणि चयापचय दाब शरीर प्रतिबिंबित करते. शरीराचे कार्य मंदावते आणि केसांच्या वाढीस प्राधान्य देत नाही. सर्वात तरुण वयोगटात सर्वाधिक – 61.2%.

अपुरी झोप (29.5%) : निरोगी केसांच्या वाढीसाठी आवश्यक असलेल्या पेशी दुरुस्ती आणि संप्रेरकांच्या नियमनावर परिणाम करते. वयानुसार हळूहळू बिघडत जाते.

आतड्याच्या समस्या (26.8%) : आतड्यांच्या खराब कार्यामुळे पोषकद्रव्ये कशी शोषली जातात यावर परिणाम होतो. जर आतड्यावर प्रभावीपणे प्रक्रिया होत नसेल तर एक माणूस पुरेसा आहार घेत असला तरीही डोक्यावरील केसांच्या मुळाच्या स्तरावर पोषणाची कमतरता असू शकते.

या समस्या एकाकी नाहीत. हे अंतर्गत आरोग्य चित्र आहे, आणि या समस्या जिथे केस असतात, तिथे प्रथमदर्शनी दिसतात.

वर्षी हा खंड झपाट्याने वाढतो आणि 50 पर्यंत प्रत्येक वयोगटासाठी 54% पेक्षा जास्त राहतो.

चयापचय (55.8%) : पोषणातील अंतर आणि चयापचय दाब शरीर प्रतिबिंबित करते. शरीराचे कार्य मंदावते आणि केसांच्या वाढीस प्राधान्य देत नाही. सर्वात तरुण वयोगटात सर्वाधिक – 61.2%.

अपुरी झोप (29.5%) : निरोगी केसांच्या वाढीसाठी आवश्यक असलेल्या पेशी दुरुस्ती आणि संप्रेरकांच्या नियमनावर परिणाम करते. वयानुसार हळूहळू बिघडत जाते.

आतड्याच्या समस्या (26.8%) : आतड्यांच्या खराब कार्यामुळे पोषकद्रव्ये कशी शोषली जातात यावर परिणाम होतो. जर आतड्यावर प्रभावीपणे प्रक्रिया होत नसेल तर एक माणूस पुरेसा आहार घेत असला तरीही डोक्यावरील केसांच्या मुळाच्या स्तरावर पोषणाची कमतरता असू शकते.

या समस्या एकाकी नाहीत. हे अंतर्गत आरोग्य चित्र आहे, आणि या समस्या जिथे केस असतात, तिथे प्रथमदर्शनी दिसतात.

वयानुसार चित्र कसे पालटते

तरुण पुरुषांमध्ये केसातील कोंड्याची समस्या सर्वाधिक असते. 15-25 वयोगटात 71.9% हा कोणत्याही वयोगटातील कोणत्याही चिन्हाचा सर्वोच्च दर आहे. हे वयानुसार कमी होते, परंतु पुरुषाच्या विशीत डोक्यावरील केसांच्या मुळाशी होणारे नुकसान हे वर्षानुवर्षे साचून राहिलेल्या समस्येत असते.

तणाव 21 व्या वर्षी येतो आणि कधीही पाठ सोडत नाही. तणावाचे प्रमाण वयाच्या 15-20 दरम्यान 45.8% वर तर 21-25 दरम्यान 54.9% वर जाते आणि प्रत्येक वयाच्या 50 पर्यंत ते 54 ते 57%  असते. भारतीय पुरुषांचे तणावाचे ओझे अर्थपूर्णरीत्या कमी होईल असे कोणतेही वय नाही.

वयाच्या प्रत्येक टप्प्यात केसगळतीची प्रगत पायरी चढत्या क्रमात राहते. वयाच्या 15-20 दरम्यान 26.8% तर वयाच्या  41-50 पर्यंत 77.4% वर पोहोचते. पुरुषाच्या तिशीच्या उत्तरार्धात, त्याचे केस गळणे आधीच प्रगत पायरीवर पोहोचलेले असते.

ही अचानक येणारी स्थिती नाही हे वयाची आकडेवारी दर्शवते. प्रौढत्वाच्या सुरुवातीच्या काळापासून ही स्थिती शांतपणे तयार होते. पौगंडावस्थेच्या उत्तरार्धात असलेल्या एका पुरुषाचे अंतर्गत आरोग्य चित्र आधीच त्याच्या विशीच्या उत्तरार्धात केस गळण्याची परिस्थिती ठरवतात.

प्रादेशिक चित्र

• पश्चिम बंगालमध्ये राष्ट्रीय स्तरावर सर्वाधिक 9% डोक्यातील कोंड्याची नोंद झाली. जवळजवळ 10 पैकी 7 पुरुष. कमी उर्जेमुळे डोक्यावरील त्वचेत होणारी जळजळ 61.4%.
• तामिळनाडूमध्ये सर्वात वाईट झोप (3%) आणि सर्वाधिक तणाव (64.3%) नोंदवला गेला आहे. जवळजवळ 2 पैकी 1 पुरुष एकाच वेळी तणावग्रस्त, झोपेपासून वंचित आणि कमी ऊर्जा असलेले असतात. इतर कोणतेही राज्य एकाच वेळी तीन अंतर्गत आरोग्य चिन्हकांपेक्षा पुढे नाही.
• तेलंगणात दुसऱ्या क्रमांकाचा ताण (6 टक्के) आणि दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात वाईट झोप (36.7 टक्के) दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये सर्वाधिक प्रगत पायरी 57.2%.
• बिहारमध्ये सर्वात कमी वयाचे सरासरी वय (27 वर्षे) नोंदवले गेले आहे तरीही 4% आधीच पायरी 3 + वर आहेत. कोणत्याही राज्याचा आतड्यावरील सर्वाधिक भार (31.1%).
• महाराष्ट्रात राष्ट्रीय स्तरावर प्रगत पायरी दर सर्वाधिक 8% आहे.

दोन भारतीय नमुने:

दक्षिण भारतः तामिळनाडू, तेलंगणा आणि कर्नाटकमध्ये सर्वाधिक तणाव, सर्वात वाईट झोप आणि सर्वात कमी ऊर्जा आहे. सततच्या अंतर्गत दाबामुळे केस गळतात.

उत्तर भारतः बिहार, उत्तर प्रदेश आणि दिल्लीत डोक्यातील कोंडा सर्वात जास्त आणि आतड्याचे आरोग्य सर्वात वाईट आहे. कमी वयात केसगळती, डोक्यावरील त्वचेची आणि आतड्यांशी संबंधित समस्या.

दोन भिन्न अंतर्गत आरोग्य संकटे. दोन्ही एकाच ठिकाणी; म्हणजे केसांत दिसतात. आणि दोन्ही प्रकरणांत.

निष्कर्ष

भारतातील केस गळतीचे संकट पुरुषांच्या विसाव्या वर्षी उदभवते. त्यांच्या तिशीत बळावते. आणि त्यांच्या चाळीशीत प्रगत पायरी गाठते, ज्या टप्प्यापर्यंत बहुतेक पुरुष उपचारासंबंधी कोणतीच हालचाल न करता एक दशक व्यतीत करतात.

प्रौढत्वाच्या सुरुवातीच्या काळापासून शरीरावर दबाव असतो. हा ताण प्रथमत: केसांत निदर्शनास येतो. बहुतेक भारतीय पुरुषांसाठी, हा संकेत वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित आहे. भारतीय पुरुषांमध्ये केस गळणे अपरिहार्य नाही. परंतु शरीरात प्रत्यक्षात काय घडत आहे हे समजून घेणे आवश्यक ठरते.

ट्राया हेल्थबद्दल

ट्राया हेल्थ हा भारतातील केस गळतीवरील उपचारांचा अग्रगण्य ब्रँड आहे. ज्यामध्ये त्वचारोगशास्त्र, पोषण आणि आयुर्वेद यांचा एकाच सानुकूलित उपचार योजनेत समावेश आहे. केस गळणे हे सखोल अंतर्गत असंतुलनाचे लक्षण आहे या तत्त्वावर आधारित आहे. ट्रायाने लाखो भारतीयांवर उपचार केले असून केसांचे आरोग्य, आतड्यांचे कार्य आणि जीवनशैली निर्देशकांवर देशातील सर्वात मोठ्या मालकीच्या डेटासेटपैकी एक तयार करण्यात आला.