विकसित भारत आणि सुरक्षित भारतासाठी विकासासोबत सुरक्षाही तितकीच महत्त्वाची : पंकज भोयर

POSTED BY  :  ANAGHA SAKPAL  DATED ON : 03/09/2026 (9004379946)

मुंबई (NHI24)  : भारतातील शहरे, उद्योग आणि पायाभूत सुविधांचा झपाट्याने विस्तार होत असताना देशाने केवळ जागतिक स्तरावरील अग्निसुरक्षा आणि सुरक्षा तंत्रज्ञान स्वीकारण्यापेक्षा स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि उपाय विकसित करून ते जगभर पोहोचविण्याची गरज आहे, असे प्रतिपादन महाराष्ट्र सरकारचे गृह (ग्रामीण), गृहनिर्माण, खनिकर्म, सहकार व शालेय शिक्षण राज्यमंत्री डॉ. पंकज भोयर यांनी केले. मुंबई येथे आयोजित ९व्या फायर अँड सिक्युरिटी इंडिया एक्स्पो (FSIE) २०२६च्या उद्घाटनप्रसंगी ते बोलत होते.

मेक इन इंडिया आणि स्टार्टअप इंडिया यांच्या माध्यमातून भारताने जगाकडून केवळ तंत्रज्ञान खरेदी करण्याऐवजी जगासाठी तंत्रज्ञान निर्माण करण्याच्या दिशेने वाटचाल करावी, असे डॉ. भोयर यांनी सांगितले. देशातील अग्निसुरक्षा क्षेत्राची परिसंस्था अधिक सक्षम आणि आत्मनिर्भर करण्यावरही त्यांनी भर दिला.

कार्यक्रमाला उपस्थित असलेल्या महाराष्ट्र सरकारच्या नगरविकास, परिवहन, सामाजिक न्याय, वैद्यकीय शिक्षण आणि अल्पसंख्याक विकास राज्यमंत्री श्रीमती माधुरी मिसाळ यांनी सांगितले की, अग्निसुरक्षेकडे इमारत पूर्ण झाल्यानंतर केवळ नियमांचे पालन करण्याची प्रक्रिया म्हणून पाहता कामा नये. इमारतीच्या आराखडा आणि बांधकामाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यापासूनच अग्निसुरक्षा हा त्याचा अविभाज्य भाग असला पाहिजे.

इमारतीची संरचना, विद्युत आणि पाणी व्यवस्था, आपत्कालीन स्थलांतराचे नियोजन, अग्निशमन यंत्रणा तसेच इमारतीच्या संपूर्ण जीवनचक्रात या यंत्रणांची नियमित तपासणी, चाचणी आणि देखभाल यांचा अग्निसुरक्षेत समावेश असणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

डॉ. पंकज भोयर यांनी सांगितले की, भारताच्या विकासासोबत सुरक्षा सज्जताही अधिक मजबूत होणे गरजेचे आहे. यासाठी नवोन्मेष, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, प्रशिक्षित मनुष्यबळ आणि प्रभावी अंमलबजावणी महत्त्वाची आहे. उद्योजक, उत्पादक, स्टार्टअप्स आणि तंत्रज्ञान कंपन्यांनी महाराष्ट्रात गुंतवणूक व उत्पादन वाढवावे आणि राज्यात विकसित होणारे सुरक्षा उपाय जागतिक बाजारपेठेत पोहोचवावेत, असे आवाहन त्यांनी केले.

डॉ. भोयर म्हणाले, “मेक इन इंडिया आणि स्टार्टअप इंडिया यांच्या माध्यमातून आपण जगाकडून केवळ तंत्रज्ञान खरेदी न करता जगासाठी तंत्रज्ञान निर्माण केले पाहिजे. महाराष्ट्रातच संशोधन, उत्पादन आणि रोजगारनिर्मिती करून येथील सुरक्षा उपाय जगभर पोहोचवूया.” ते पुढे म्हणाले, “विकास आणि सुरक्षा नेहमी हातात हात घालून चालली पाहिजे. भारत आणि महाराष्ट्र जसजसा प्रगती करेल, तसतशी आपली जबाबदारीही वाढली पाहिजे. प्रत्येक इमारत, कार्यस्थळ आणि सार्वजनिक जागेची निर्मिती केवळ विकासाच्या दृष्टीने नव्हे, तर सर्वप्रथम नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा विचार करून झाली पाहिजे.”

कार्यक्रमाला संबोधित करताना श्रीमती माधुरी मिसाळ यांनी सांगितले की, अग्निसुरक्षा केवळ परवानग्या आणि प्रमाणपत्रे मिळविण्यापुरती मर्यादित राहता कामा नये. नियमित तपासणी, चाचणी, देखभाल आणि नियमांचे सातत्यपूर्ण पालन ही त्याची निरंतर प्रक्रिया असली पाहिजे. त्या म्हणाल्या, “अग्निसुरक्षा केवळ फायर एक्स्टिंग्विशर बसविणे किंवा फायर एनओसी घेण्यापुरती मर्यादित असू शकत नाही. इमारतीच्या संपूर्ण जीवनचक्रात सुरक्षा यंत्रणांची नियमित तपासणी, चाचणी आणि देखभाल केली जाणे आवश्यक आहे.”

श्रीमती मिसाळ यांनी पुढे सांगितले, “आपल्याला प्रमाणपत्रावर आधारित दृष्टिकोनातून पुढे जात सातत्यपूर्ण सुरक्षा आणि सज्जतेचा दृष्टिकोन स्वीकारण्याची गरज आहे. FSIE हे सरकार, उद्योग, वास्तुविशारद, अभियंते, सल्लागार आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कंपन्यांना एका व्यासपीठावर आणून प्रत्यक्ष अंमलबजावणी अधिक प्रभावी करण्यासाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे.”

उद्घाटन सत्रात फायर अँड सिक्युरिटी असोसिएशन ऑफ इंडिया (FSAI)च्या राष्ट्रीय अध्यक्षा सुश्री राखी दीपक यांनी देशातील सुरक्षा परिसंस्था मजबूत करण्यासाठी सहकार्य, ज्ञानाची देवाणघेवाण आणि तंत्रज्ञानाची महत्त्वपूर्ण भूमिका अधोरेखित केली. त्या म्हणाल्या, “सुरक्षा ही सामूहिक जबाबदारी आहे. FSIE सरकार, उद्योग, सुरक्षा क्षेत्रातील व्यावसायिक आणि तंत्रज्ञान कंपन्यांना एका समान उद्देशाने एकत्र आणते. ज्ञानाची देवाणघेवाण, भागीदारी आणि सहकार्याच्या माध्यमातून अधिक सुरक्षित भारताच्या निर्मितीसाठी योगदान देणे हा या व्यासपीठाचा उद्देश आहे.”

नोव्हा एक्झिबिशन्स अँड कॉन्फरन्सेसचे सहसंस्थापक आणि संचालक श्री. सिद्धार्थ सराफ म्हणाले, “FSIE २०२६ हे तंत्रज्ञान, कौशल्य आणि उद्योग क्षेत्रातील नेतृत्व एका व्यासपीठावर आणणारे महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. अग्निसुरक्षा आणि सुरक्षा क्षेत्राच्या प्रगतीसाठी अर्थपूर्ण संवाद, नाविन्यपूर्ण उपाय आणि अधिक सक्षम आपत्कालीन सज्जता निर्माण करणे हा आमचा उद्देश आहे.” ते पुढे म्हणाले, “‘सुरक्षित भारत’ ही संकल्पना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी नागरिक, तंत्रज्ञान आणि नाविन्यपूर्ण कल्पना एकत्र येणे आवश्यक आहे. या संकल्पनेचे कृतीत रूपांतर करण्यासाठी FSIE हे महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे.”

FSIE २०२६मध्ये अग्निसुरक्षा, सुरक्षा आणि संरक्षा क्षेत्रातील संपूर्ण परिसंस्था एका व्यासपीठावर आली आहे. या प्रदर्शनात २४० हून अधिक प्रदर्शक ब्रँड, ७० हून अधिक वक्ते आणि हजारो उद्योग क्षेत्रातील नेते व निर्णयकर्ते सहभागी झाले आहेत.

या एक्स्पोमध्ये फायर प्रोटेक्शन, लाइफ सेफ्टी, सिक्युरिटी, सर्व्हेलन्स, बिल्डिंग ऑटोमेशन आणि आपत्कालीन प्रतिसादाशी संबंधित विविध उपाय सादर करण्यात आले आहेत. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (IoT), स्मार्ट सेन्सर्स, अत्याधुनिक फायर डिटेक्शन सिस्टिम्स आणि इंटिग्रेटेड कमांड अँड कंट्रोल सिस्टिम्स यांसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानावर विशेष भर देण्यात आला आहे.

FSIE २०२६ला महाराष्ट्र सरकार आणि नगरविकास विभाग (Maha UDD) यांच्यासह विविध प्रमुख सरकारी संस्था आणि संस्थात्मक भागीदारांचे सहकार्य लाभले आहे. हे सहकार्य अग्निसुरक्षा, प्रतिबंधात्मक उपाय, आपत्कालीन सज्जता आणि सक्षम व सुरक्षित पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी राज्य सरकारची बांधिलकी अधोरेखित करते.

FSIE २०२६चा उद्देश भारताला आपत्ती घडल्यानंतर प्रतिक्रिया देण्याच्या पद्धतीपासून सक्रिय प्रतिबंध आणि पूर्वतयारीच्या दिशेने घेऊन जाणे हा आहे. तंत्रज्ञान, कौशल्य, ज्ञान आणि उद्योग क्षेत्रातील सहकार्य यांना एकत्र आणून अधिक सुरक्षित, स्मार्ट आणि सक्षम इमारती व पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीला चालना देण्याचा या प्रदर्शनाचा प्रयत्न आहे.