राजगडमधील नऊ गावांमध्ये बायोडायजेस्टर्सद्वारे स्वच्छ ऊर्जेचा विस्तार – रेनट्री फाउंडेशनचा महत्त्वपूर्ण उपक्रम

POSTED BY : ANAGHA  SAKPAL DT. 03/12/2025 📞  9004379946

पुणे, ( NHI@24.COM) : – स्वच्छ जीवनशैली आणि शाश्वत ग्रामीण विकासाच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल टाकत, रेनट्री फाउंडेशनने पुणे जिल्ह्यातील राजगड तालुका (पूर्वीचा वेल्हे) येथील नऊ गावांमध्ये यशस्वीपणे ६२ बायोडायजेस्टर्स बसवले आहेत. या उपक्रमामुळे अनेक कुटुंबांना स्वच्छ, धूरमुक्त ऊर्जेचा लाभ मिळाला असून पर्यावरणावरचा ताणही कमी झाला आहे. या यशावर पुढे जात, फाउंडेशन यावर्षी आणखी ३५ बायोडायजेस्टर्स बसवणार असून या प्रकल्पाचा विस्तार आणि शाश्वत ग्रामीण ऊर्जा उपलब्धतेसाठीची वचनबद्धता अधिक दृढ करणार आहे.

भारतभरातील ग्रामीण भागात आजही स्वयंपाकासाठी लाकूड यांसारख्या पारंपरिक इंधनांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून राहावे लागते. यामुळे घरातील वायू प्रदूषण वाढते, पर्यावरणावर ताण येतो आणि विशेषतः महिलांना लाकूड गोळा करण्यासाठी मोठा वेळ व श्रम खर्च करावे लागतात. रेनट्री फाउंडेशनचा बायोडायजेस्टर प्रकल्प या समस्यांवर उपाय देतो. घरगुती सेंद्रिय कचऱ्याचे स्वच्छ बायोगॅसमध्ये रूपांतर करून हा प्रकल्प लाकडावरील अवलंबित्व कमी करतो आणि कुटुंबांचे आरोग्य व जीवनमान सुधारतो.

प्रभाव –

* नऊ गावांतील ६२ कुटुंबांना आता स्वच्छ बायोगॅस ऊर्जेचा लाभ मिळतो आहे.
* बायोडायजेस्टर्स सेंद्रिय कचऱ्याचे बायोगॅसमध्ये रूपांतर करतात, ज्यामुळे लाकडावरील अवलंबन मोठ्या प्रमाणात कमी झाले आहे.
* बायोगॅसकडे झालेल्या संक्रमणामुळे घरातील धूर कमी झाला असून आरोग्यदायी जीवनमान सुधारले आहे आणि लाकूड गोळा करण्यासाठी मैलोनमैल चालावे लागणाऱ्या महिलांचे कष्ट कमी झाले आहेत.
* या प्रक्रियेत तयार होणारे सेंद्रिय स्लरी खत जमिनीची सुपीकता वाढवते आणि शेती उत्पादनक्षमतेला चालना देते.
* समुदायाकडून मिळालेल्या अभिप्रायानुसार, पूर्वी कुटुंबांचा मोठा वेळ लाकूड गोळा करण्यात जात होता; बायोडायजेस्टर्समुळे हा भार कमी झाला असून महिलांना शेती, बालसंगोपन आणि उपजीविकेच्या कामांसाठी अधिक वेळ मिळत आहे.

स्वयंपाक आणि लाकूड गोळा करण्याची जबाबदारी पारंपरिकरित्या महिलांवर असते—आणि हाच बदलाचा केंद्रबिंदू आहे. अनेक महिला आता स्वतः बायोडायजेस्टर्सचे व्यवस्थापन करत आहेत, ज्यामुळे त्यांना अधिक स्वायत्तता, स्वच्छ स्वयंपाकघर आणि सुधारलेले आरोग्य लाभत आहे.

रेनट्री फाउंडेशनच्या संस्थापक लीना दांडेकर म्हणाल्या:
“राजगडची निवड त्याच्या जैववैविध्यपूर्ण निसर्गासाठी आणि मानवी जिद्दीकरिता करण्यात आली—जिथे समुदाय आणि निसर्ग यांचे अतूट नाते आहे. आमचा बायोडायजेस्टर उपक्रम दाखवतो की स्थानिक नवकल्पना स्वच्छ ऊर्जा देतानाच उपजीविका सुधारू शकतात. हा शाश्वततेचा एक परिपूर्ण चक्र आहे—स्वच्छ स्वयंपाकघर, निरोगी कुटुंबे आणि भारताच्या हरित संक्रमणाच्या केंद्रस्थानी उभे असलेले सक्षम समुदाय.”

हा स्वच्छ ऊर्जा मॉडेल फाउंडेशनच्या ‘हवामान-सज्ज गावे’ घडवण्याच्या व्यापक ध्येयाचा एक मुख्य आधार आहे. पर्यावरण, उपजीविका, स्वच्छ ऊर्जा आणि समुदाय कल्याण यांचे एकत्रीकरण करून, रेनट्री फाउंडेशन नऊ गावांतील ६५० हून अधिक कुटुंबांना हवामान-सकारात्मक परिवर्तनात सहभागी करत आहे—आणि स्त्री-नेतृत्वाखालील, परिपत्रक ग्रामीण ऊर्जा उपाययोजना कशा प्रकारे माणूस आणि निसर्ग दोघांनाही लाभदायक ठरू शकतात, याचे उत्तम उदाहरण सादर करत आहे.