जिमखान्याच्या १५०व्या वर्षपूर्तीबद्दल टपाल तिकिटाचे प्रकाशन
बॉम्बे जिमखान्याच्या १५०व्या वर्षपूर्तीबद्दल टपाल तिकिटाचे प्रकाशन
POSTED BY : ANAGHA SAKPAL DT. 13/12/2025 📞 9004379946
भारतातील अग्रणी बहु-क्रीडा संस्थेच्या दीडशे वर्षांच्या सन्मानार्थ केंद्रीय दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांच्याकडून टपाल तिकिटाचे प्रकाशन
मुंबई, NHI@24.COM : भारतातील क्रीडा क्षेत्रातील सर्वात जुन्या आणि प्रतिष्ठित संस्थांपैकी एक असलेल्या बॉम्बे जिमखान्याने त्यांच्या क्रीडा प्रवासाच्या (१८७५-२०२५) १५० वर्षांच्या स्मरणार्थ एक स्मारक टपाल तिकिटाचे प्रकाशन करून एक महत्त्वाचा टपाल तिकिट साजरा केला. केंद्रिय दळणवळण आणि ईशान्य क्षेत्र विकास मंत्री ज्योतिरादित्य एम. सिंधिया यांनी राज्यसभेचे माननीय खासदार मिलिंद देवरा, नवी मुंबई प्रदेशाचे पोस्टमास्टर जनरल सुचिता जोशी आणि बॉम्बे जिमखान्याचे अध्यक्ष संजीव शरण मेहरा यांच्या उपस्थितीत हे विशेष टपाल तिकिटाचे प्रकाशन केले.
१९ जून १८७५ रोजी स्थापन झालेल्या बॉम्बे जिमखान्याने एक जिवंत संस्था म्हणून आपले दरवाजे उघडले ज्याने १५० वर्षांपासून भारताच्या क्रीडा भवितव्यावर अमिटपणे प्रभाव पाडला आहे. रॉयल इंजिनिअर्स असलेले कॅप्टन ई.एल. मरियट आणि लेफ्टनंट सी.एल. यंग यांच्या सूचनेवरून हा क्लब प्रथम विकसित करण्यात आला होता, ज्यांना वाटले की “बॉम्बे जिमखाना ही एक मोठी गरज आहे. त्या दृष्टिकोनामुळे भारतातील पहिली प्रामाणिक बहु-क्रीडा परिसंस्था निर्माण झाली, जी गेल्या १५० वर्षांपासून क्रीडा प्रतिभा, सौहार्द आणि सामुदायिक सेवा यांचा सहजतेने मेळ घालते.
या स्मारक तिकिटाच्या प्रकाशनप्रसंगी बोलताना, केंद्र सरकारचे माननीय दूरसंचार मंत्री आणि ईशान्य प्रदेश विकास मंत्री श्री ज्योतिरादित्य एम. सिंधिया म्हणाले, “टपाल तिकिटे केवळ संग्रहणीय वस्तू नाहीत तर ती आपल्या देशाच्या इतिहासाची कहाणी सांगतात. बॉम्बे जिमखानाच्या १५० वर्षांच्या सन्मानार्थ हा स्मारक तिकिट भारताच्या क्रीडा संस्कृतीला आकार देण्यात आघाडीवर असलेल्या संस्थेचे स्मरण करतो. ही महानता, लवचिकता आणि राष्ट्रीय अभिमानाच्या इतिहासाला एक अद्भुत श्रद्धांजली आहे ज्याने वर्षानुवर्षे अनेकांना प्रेरणा दिली आहे. क्रीडा प्रयत्न, सामाजिक मेळावा आणि नागरी विधीचा वंश साजरा करत असताना मी या ऐतिहासिक क्षणाबद्दल क्लबचे अभिनंदन करतो.”
भारतीय खेळ आणि मुंबईच्या सांस्कृतिक जडणघडणीत बॉम्बे जिमखान्याच्या शाश्वत योगदानाबद्दल बोलताना, राज्यसभेचे माननीय खासदार श्री मिलिंद देवरा म्हणाले, “बॉम्बे जिमखान्याची कहाणी मुंबईच्या पारंपारिक शहराच्या प्रगतीचे प्रतिबिंब आहे, परंतु त्याच वेळी नेहमीच पुढे जात आहे. इतिहास घडवणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यांचे स्वागत करण्यापासून ते जागतिक दर्जाचे खेळाडू निर्माण करण्यापर्यंत, जिमखाना भारताच्या क्रीडा भावनेचे प्रतीक आहे.”
भारताच्या महत्त्वाच्या टप्प्यांचे वर्णन करण्यात टपाल वारशाची भूमिका अधोरेखित करताना, महाराष्ट्र सर्डचे मुख्य पोस्टमास्टर जनरल अमिताभ सिंग, जे या समारंभात उपस्थित राहू शकले नाहीत, त्यांनी एका संदेशात म्हटले आहे की, “भारताच्या सामाजिक तसेच सांस्कृतिक विकासावर मोठा प्रभाव पाडणाऱ्या संस्थांना श्रद्धांजली वाहण्याचा टपाल विभागाचा इतिहास आहे. बॉम्बे जिमखान्याचा १५० वर्षांचा प्रवास हा क्रीडा प्रतिभेचा, समावेशकतेचा आणि सामुदायिक भागीदारीचा एक विलक्षण इतिहास आहे. हा स्मारक टपाल तिकिट त्या वारशाचे हृदय प्रतिबिंबित करतो आणि तो पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवतो.”
संस्थेच्या १५० वर्षांच्या महत्त्वपूर्ण प्रवासावर चिंतन करताना, बॉम्बे जिमखान्याचे अध्यक्ष श्री. संजीव शरण मेहरा म्हणाले, “१५० वर्षे हा अभिमानाचा आणि जबाबदारीचा क्षण आहे. बॉम्बे जिमखान्याने नेहमीच उत्कृष्टता, समावेशकता आणि खेळाच्या आनंदासाठी उभे राहिले आहे. आम्ही एका विशेष टपाल तिकिट आणि वर्षभर चालणाऱ्या कार्यक्रमांच्या कार्यक्रमाद्वारे त्याचे स्मरण करत असताना, भविष्यातील विजेते विकसित करण्याच्या तसेच आम्हाला मिळालेल्या वारशाचे रक्षण करण्याच्या आमच्या ध्येयात आम्ही दृढ आहोत.”
या स्मृतिचिन्ह टपाल तिकिटाचे प्रकाशन म्हणजे बॉम्बे जिमखान्याच्या भारतीय खेळ आणि समाजातील उल्लेखनीय योगदानाची राष्ट्रीय ओळख आहे. हे केवळ एका शतकमहोत्सवी क्लबचेच नाही तर मुंबईच्या क्रीडा आणि सांस्कृतिक स्पेक्ट्रमच्या केंद्रस्थानी असलेल्या एका जिवंत अस्तित्वाचे साजरे करते.
मुंबईतील सांस्कृतिक आणि क्रीडा आयकॉन असलेले बॉम्बे जिमखाना हे नेहमीच क्रिकेटच्या पलीकडे बहुआयामी खेळांचे अग्रगण्य समर्थक राहिले आहे. जगभरात, वसाहतवादी भारतापासून ते सध्याच्या युगापर्यंत स्पर्धात्मक खेळात अशा अखंड वंशाचा अभिमान बाळगणाऱ्या फार कमी संघटनांना अभिमान आहे.
१९३३ मध्ये त्यांच्या सर्वोत्तम क्षणांपैकी एक आला, जेव्हा त्यांनी भारताचा पहिला घरगुती कसोटी सामना आयोजित केला. या महत्त्वपूर्ण प्रसंगी भारतीय संघाने डग्लस जार्डिनच्या इंग्लंडचा सामना केला आणि भारतीय क्रिकेटवर अमिट छाप सोडली. त्यांच्या काळाच्या खूप आधी, क्लब फ्लडलाइट सामने आयोजित करणारे भारतातील पहिले ठिकाण बनले, ज्यामुळे स्टार्सखाली क्रीडा प्रसंगी एक नवीन गतिमानता जोडली गेली.
अनेक दशकांपासून, बॉम्बे जिमखान्याने देशाचे प्रतिनिधित्व करणारे आणि देश-विदेशात आपली छाप पाडणारे क्रीडा दिग्गज खेळाडू निर्माण केले आहेत. त्यात क्लबचे सर्वात प्रसिद्ध सदस्य म्हणजे सुनील गावस्कर, रवी शास्त्री आणि दिलीप वेंगसरकर (क्रिकेट); महेश भूपती (टेनिस); मायकेल फरेरा (बिलियर्ड्स), अपर्णा पोपट आणि उदय पवार (बॅडमिंटन), एम. सोमाया (हॉकी), मेहेरवान दारूवाला, किशोर सकूल, आदिल सुमारीवाला (अॅथलेटिक्स) यांचा समावेश आहे. हे सर्व चॅम्पियन या संस्थेशी संबंधित असलेल्या क्रीडा भावनेचे प्रतीक आहेत.
जिमखाना अजूनही क्रिकेट, हॉकी, बॅडमिंटन, स्क्वॅश, बिलियर्ड्स, टेनिस, रग्बी, फुटबॉल, पोहणे, स्नूकर आणि ब्रिज यासारख्या विविध स्पर्धात्मक खेळांना समर्थन देतो. १८९६ पासून येथे अखिल भारतीय आगा खान हॉकी स्पर्धा यासारख्या मार्की क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन केले जात आहे, जी बीटन कप नंतर जगातील दुसरी सर्वात जुनी हॉकी स्पर्धा आहे आणि आंतरराष्ट्रीय स्क्वॅश स्पर्धा, आंतर-क्लब चॅम्पियनशिप आणि युवा विकास कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.
आणि कविता पुन्हा मैदानावर आणणे: बॉम्बे जिमखान्याने अलीकडेच जवळजवळ एक शतकानंतर पोलोचे पुनरुज्जीवन केले, १८८२ चा बॉम्बे पोलो चॅलेंज कप पुन्हा सादर केला, त्यानंतर या वर्षी मे मध्ये झालेल्या बॉम्बे जिमखाना अरेना पोलो चॅम्पियनशिपची दुसरी वार्षिक आवृत्ती आयोजित केली.
१५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त, जिमखान्याने क्रीडा स्पर्धा, वारसा प्रदर्शने, स्मारक सामने, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि सामुदायिक उपक्रमांचे वर्षभराचे वेळापत्रक जाहीर केले आहे. या वेळापत्रकामुळे क्लब पुन्हा एकदा भविष्यातील क्रीडा तारे विकसित करण्यासाठी स्वतःला समर्पित करेल आणि त्याचबरोबर त्याच्या उत्क्रांतीत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावणाऱ्या नायकांना आदरांजली वाहेल.
बॉम्बे जिमखानाबद्दल ….
बॉम्बे जिमखाना ही एक समृद्ध परंपरा आणि इतिहास असलेली संस्था आहे. मनापासून ही एक क्रीडा संस्था आहे आणि गेल्या काही वर्षांपासून अनेक प्रतिष्ठित क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन करत आली आहे. तिचे सदस्यत्व आकांक्षी आहे आणि समाजात ती एक दर्जेदार संस्था म्हणून ओळखली जाते आणि भारतातील एक प्रमुख क्लब आहे. तिचे प्रतिनिधित्व एका सुंदर वारसा इमारतीद्वारे केले जाते ज्याच्या मध्यभागी एक व्हरांडा आहे जिथून सर्व क्रीडा सुविधा आणि रेस्टॉरंट्स येतात.
